پلوراليسم دينى يا دين پلوراليسمى

بحث دين شناسى در غرب، فراز و نشيب بسيارى پشت سر گذاشته است و متفكرين غربي، در دوره هاى گوناگون، رويكردهاى مختلفى به دين داشته اند.
فيلسوفان دين در جهان غرب، از منظرى برون ديني، اساس دين و نيز آموزه هاى مختلف آن را بررسى كرده اند. مباحثى از قبيل زبان دين، انتظارات از دين، كمال دين، محدوده دين، رابطه علم و دين، رابطه اخلاق و دين، بررسى ادله و براهين اثبات خدا، بحث از امكان معجزه و چندين بحث ديگر در حوزه فلسفه دين مورد كاوش قرار گرفته است.
يكى از مباحث جدى كه در نيمه دوم قرن بيستم به صورت مستقل در اين حوزه وارد شد، (پلوراليسم ديني) يا همان (تنوع و تكثر اديان بر حق) مى باشد.
يكى از شخصيت ها و متفكران پلوراليست در زمينه دين كه اين بحث را تقريباً از دهه هفتاد قرن بيستم مطرح و پيگيرى نمود، جان هيك (John Hick) مى باشد.
(جان هيك) با تفكر انحصار گرايى و نيز اين تصور كه نجات انسان صرفاً در محدوده دين مسيحيت و با مسيحى شدن است، مخالف، و معتقد بود كه همه اديان بزرگ بر حق بوده و پيروان همه اديان اهل نجات مى باشند.
در سالهاى اخير، برخى با پذيرفتن نظريه جان هيك، اين نظريه را در سطح جامعه دينى كشورمان نيز مطرح ساخته اند، غافل از اين نكته مهم كه دقت و تأمل در خاستگاه يك نظريه، در چگونگى طرح آن براى جوامع گوناگون (على الخصوص كشور ما) و نيز بررسى صحيح آن بسيار مؤثر و دخيل مى باشد.
دين اسلام و پيروان آن، در عين آنكه ادعاى حق بودن اين دين و انحصار حقانيت در آن را دارند، پيروان اديان ديگر را (در صورت قاصر بودن و عدم تقصير) اهل نجات مى دانند، در حالى كه بر اساس بعضى از آموزه هاى مسيحيت، نجات، منحصر به پيروى از آيين مسيح مى باشد.
در روزهاى آينده سعى داريم تا انديشه هاى آقاى دكتر عبدالكريم سروش را در زمينه اين بحث (پلوراليسم ديني) بررسى نماييم.
در ابتدا خلاصه اى از مباحث طرح شده توسط ايشان در كتاب (صراط هاى مستقيم) به حضور خوانندگان تقديم مى كنيم و پس از آن، نقد و ارزيابى كتاب مذكور را در سه مرحله ادامه مى هيم:
1 ـ مباحث مقدماتى (توضيح واژگان، تبيين محل نزاع، مباحث چهارگانه در مسئله پلوراليسم دينى و سرانجام، رويكردهاى مختلف در مسئله تعدد اديان).
2 ـ بررسى ادله ده گانه آقاى سروش در دفاع از نظريه (پلوراليسم ديني) از منظر برون ديني.
3 ـ بررسى ادله درون دينى آقاى سروش بر حقانيت اديان مختلف.
البته در مورد مسئله (نجات) و نيز (زندگى مسالمت آميز) كه دو مسئله مهم ديگر در مباحث پلوراليسم دينى است، مى توان به كتاب و سايت يا وبلاگهاى ديگر مراجعه نمود.
از خداى متعال، توفيق برخوردارى از نيت صادق و توانايى بيشتر در حق جويى و دفاع از حقيقت را براى همگان خواستاريم.